Archive | September, 2013

Ailgydio yn fy mlog – y “Via Catalana”

30 Sep

Mae’r 11eg o Fedi yn ddiwrnod arbennig am nifer o resymau. Cofiwn am gwymp llywodraeth ddemocrataidd Salvador Allende a’i lofruddiaeth gan luoedd Augusto Pinochet ar y diwrnod hwnnw yn 1973. Cofiwn hefyd am yr erchylldra a ddigwyddodd yn Efrog Newydd yn 2001. Ond yng Nghatalwnia, cofio maent am gwymp dinas Barcelona i luoedd Sbaenaidd a Ffrengig yn 1714, a’r 11eg o Fedi, felly, ydy diwrnod cenedlaethol  y wlad fechan hon. Prin gellir dweud mai diwrnod i godi gwen ydy’r 11eg o Fedi mewn hanes!

Yn 2012, fe lenwyd strydoedd  Barcelona gan 1.5 miliwn o bobl yn protestio dros anibynniaeth i’w cenedl. Y flwyddyn hon, dywedir bod dros 1.6 miliwn wedi creu cadwyn ddynol o dros 400km, yn ymestyn o dde i Ogledd Catalunya. Mae galwad pobl Catalunya am anibynniaeth wedi cynyddu yn sylweddol ers cychwyn yr argyfwng economaidd, sydd wedi gadael dros 25% o bobl Catalunya yn ddi-waith. Mae Catalunya yn gyfrifol am 25% o Gynnyrch Mewnwladol Crynswth y wladwriaeth Sbaenaidd ac maent yn talu €16 biliwn bob blwyddyn yn fwy i’r wladwriaeth nac maent yn derbyn. Yn ogystal â methiant hanesyddol y sefydliad i gondemnio unbennaeth Franco, a diffyg parodrwydd llywodraeth geidwadol Sbaen i gydnabod hawl Catalunya i gynnal refferendwm, mae’n eglur bod y llywodraeth yn ennill mwy o gefnogwyr dros annibynniaeth na’r rhai sydd wedi treulio blynyddoedd yn ymgyrchu drosdi.

Roedd hi’n brofiad emosiynol cymryd rhan yn y gadwyn hon. Er mai gwahanol oedd yr awyrgylch i’r brotest yn 2012, braf oedd gweld parodrwydd y bobl i symud o ardaloedd mwy poblog i ardaloedd gwledig i sicrhau bod y gadwyn yn llwyddiant. Ar hyn o bryd, anodd tu hwnt ydy meddwl  am sefyllfa debyg yn digwydd yng Nghymru neu hyd yn oed yn yr Alban. I mi, fodd bynnag, mae’n gymharol eglur beth sydd angen i symud Cymru ymlaen ar y trywydd cywir. Yn gyntaf, mae dirfawr angen democratiaeth Gymreig gyfoethog, bywiog a sefydlog. Rhaid cael democratiaeth fyw, sy’n golygu senedd lawn o 80 o aelodau a chyfryngau cryf, torfol o safon uchel. Yn ail, rhaid deffro dychymyg pobl ifanc yng Nghymru a’u cyflwyno i realiti yr annhegwch enbyd  y mae Cymru wedi dioddef ac yn parhau i ddioddef, yn economiadd ac yn gymdeithasol. Mae’r dasg hon yn dechrau trwy addysgu ein plant am eu hanes yn eu hiaith genedlaethol ac yn parhau trwy gefnogi sefydlu mudiadau cenedlaethol ifanc.  Yn olaf, rhaid i unrhyw symudiad cenedlaethol o’r raddfa hon ddod oddi wrth wreiddiau cymdeithas, yn hytrach nag oddi fry – dyna broblem yr ymgyrch dros anibynniaeth yn yr Alban, sydd wedi cael ei sbarduno gan blaid wleidyddol. Y bobl, yng Nghatalunya, sydd wedi sbarduno’r ddadl a sydd wedi rhoi pwysau ar bleidiau gwleidyddol i ymateb yn bositif. Cawn weld os bydd eu hafiaith yn dal dychymyg pobloedd fel y Cymry sydd parhau mewn trwmgwsg llethol.